อำเภออมก๋อย

อมก๋อย มาจากคำว่า อำกอย เป็นภาษาลัวะ (ละว้า) แปลว่า ขุนน้ำหรือต้นน้ำ สันนิษฐานว่า หมายถึง ต้นน้ำแม่ตื่นที่ไหลผ่านชุมชนเมืองโบราณจากตำนานเมืองตื๋นนันทบุรีได้จารึก ไว้ ว่าพระยาช้างเผือกและพระยาเลิก สองพี่น้องได้พาราษฎรที่อพยพมาจากเมืองเชียงใหม่มาทำการสร้างเมืองตั๋นบุรี ในปี พ.ศ. 1985 (ปัจจุบันตั้งอยู่ที่ตำบลแม่ตื่น) มีอาณาเขตถึงบ้านฟ้อนฟ้า นาหง สะหรง แม่ระมาด หินลวด นาไฮ หนอแสง ดินแดง บ้านป๊อก บ้านหมาก ผาสาด และวังคำต่อมมาพระอทิตตราได้สร้างพระบรมธาตุเจดีย์วัดจอมแจ้งขึ้น ที่ดอยนางนอนในปี พ.ศ. 2148 และพระยาอนันตราช เจ้าเมืองตั๋นได้บรรจุพระบรมธาตุเจดีย์ในปี พ.ศ. 2299 และได้มีประเพณีไหว้พระธาตุในเดือน 9 เหนือ ขึ้น 15 ค่ำ ที่สืบเนื่องมาจนถึงปัจจุบัน

สำหรับที่ตั้งอำเภอออมก๋อยในปัจจุบัน เดิมเป็นหมู่บ้านของชาวลัวะ มีขุนแสนทองเป็นหัวหน้าหมู่บ้าน ต่อมาได้มีคนเมืองอพยพเข้ามาแทนที่ และชาวลัวะได้ย้ายออกไปอยู่ในท้องที่อื่น ส่วนทางราชการได้ทำการจัดตั้งเป็นตำบลอยู่ในเขตปกครองของอำเภอฮอดได้ทำการยก ฐานะขึ้นเป็นกิ่งอำเภออมก๋อยในปี พ.ศ. 2463 และได้ยกฐานะเป็นอำเภออมก๋อยเมื่อวันที่ 23 กรกฎาคม พ.ศ. 2501 เป็นอำเภอที่ตั้งอยู่ทางใต้สุดของจังหวัดเชียงใหม่

อำเภออมก๋อย ตั้งอยู่พิกัดเส้นรุ้งที่ 17 องศาเหนือ และเส้นแวงที่ 98 องศาตะวันออก อยู่สูงจากระดับน้ำทะเลประมาณ   1,000  เมตร  ส่วนที่กว้างที่สุดของอำเภอจากด้านทิศตะวันออก ประมาณ 53  กิโลเมตร ส่วนที่ยาวจากทิศเหนือจดทิศใต้ ประมาณ  94  กิโลเมตร ห่างจากจังหวัดเชียงใหม่ 179  กิโลเมตร และห่างจากกรุงเทพมหานคร 875  กิโลเมตร โดยทางรถยนต์ผ่านทางจังหวัดเชียงใหม่

 

คำขวัญอำเภออมก๋อย
"ดินแดนในหุบเขา ใต้ร่มเงาพระเจ้าแสนทอง ดอยม่อนจองสูงสง่า สัตว์ป่าล้วนมากมี ประเพณีหลายเผ่าพันธุ์"

ข้อมูลทั่วไป

  • จังหวัด เชียงใหม่
  • รหัสทางภูมิศาสตร์ 5018
  • รหัสไปรษณีย์ 50310

ข้อมูลสถิติ

  • พื้นที่ 2,093.8 ตร.กม.
  • ประชากร 60,512 คน (พ.ศ. 2551)
  • ความหนาแน่น 28.9 คน/ตร.กม.
  • ที่ตั้ง ที่ว่าการอำเภออมก๋อย หมู่ที่ 1 ถนนเจริญทัศนา ตำบลอมก๋อย อำเภออมก๋อย จังหวัดเชียงใหม่ 50310

การคมนาคม ใช้เส้นทางรถยนต์ในการติดต่อกับจังหวัดและอำเภอใกล้เคียง มีเส้นทางสำคัญดังนี้

  • ทางหลวงแผ่นดินหมายเลข 108 (อำเภอฮอด - บ้านกิ่วลม)
  • ทางหลวงชนบทหมายเลข 1099 (สายกิ่วลม - อมก๋อย - แม่ตื่น)
  • ทางหลวงชนบทหมายเลข ชม. 5052 (สายอมก๋อย - แม่หลองน้อย)
  • ทางหลวงชนบทหมายเลข ชม. 5101 (สายบ้านโป่ง - แม่ลานน้อย)

ส่วนการขนส่ง

  • รถโดยสารประจำทางจากจังหวัดเชียงใหม่มายังอำเภออมก๋อย วันละ 2 เที่ยว
  • รถโดยสารขนาดเล็กระหว่างอำเภออมก๋อย - อำเภอฮอด วันละ 3 เที่ยว

ประเพณี
อำเภออมก๋อยมีงานประเพณีประจำเดือน และประจำปี คือ ทำบุญขึ้นบ้านใหม่ ทำบุญเข้าพรรษา ทำบุญออกพรรษา บุญทอดกฐิน บุญยี่เป็ง (ลอยกระทง)

อาณาเขต
อำเภออมก๋อยมีอาณาเขตติดต่อกับอำเภอและจังหวัดใกล้เคียงดังนี้

อำเภออมก๋อยตั้งอยู่ทางใต้สุดของจังหวัดเชียงใหม่ พิกัดเส้นรุ้งที่ 17 องศาเหนือ และเส้นแวง ที่ 98 องศาตะวันออก อยู่สูงจากระดับน้ำทะเลประมาณ 1,000 เมตร ส่วนที่กว้างที่สุดของอำเภอจากทางด้านทิศตะวันออก ประมาณ 53 กิโลเมตร และห่างจากกรุงเทพมหานคร 875 กิโลเมตร โดยทางรถยนต์ผ่านทางจังหวัดเชียงใหม่

ภูมิประเทศ
อำเภออมก๋อยมีพื้นที่ทั้งหมด 2,099.831 ตารางกิโลเมตรหรือ 1,365,177.812 ไร่ มีลักษณะเป็นภูเขาสลับซับซ้อน สามารถแบ่งได้ออกเป็น 2 เขตย่อย ดังนี้

  • เขตภูเขาสูง เป็นต้นกำเนิดของแม่น้ำลำธาร อยู่ในพื้นที่ตำบลอมก๋อย ตำบลยางเปียง ตำบลสบโขง ตำบลนาเกียน ตำบลม่อนจอง ตำบลแม่ตื่น คิดเป็นพื้นที่ประมาณร้อยละ 80 ของพื้นที่อำเภอ
  • เขตภูเขาเตี้ย มีพื้นที่ร้อยละ 20 ของพื้นที่อำเภอ

ภูมิอากาศ

เนื่องจากพื้นที่ส่วนใหญ่ของอำเภอเป็นที่สูงและภูเขา จึงทำให้มีอากาศค่อนข้างเย็นตลอดทั้งปี ในฤดูร้อนมีอุณหภูมิเฉลี่ย 25 องศาเซลเซียส ส่วนในฤดูหนาวมีอุณหภูมิเฉลี่ย 15-20 องศาเซลเซียส และมีอุณหภูมิต่ำสุดเฉลี่ย 2-4 องศาเซลเซียส มีปริมาณน้ำฝนเฉลี่ย 1,000 มิลลิเมตรต่อปี อำเภออมก๋อยมีสภาพอากาศแบ่งเป็น 3 ฤดูดังนี้

ทรัพยากรธรรมชาติ
ทรัพยากรน้ำ อำเภออมก๋อยมีแหล่งน้ำที่สำคัญ ได้แก่

  • ลำน้ำแม่ต๋อม มีต้นกำเนิดจากเทือกเขาดอยพุย ทางทิศตะวันออกของอำเภอ ไหลผ่านหมู่บ้านต่างๆ แล้วลงสู่ลำน้ำแม่ตื่น มีความยาวประมาณ 30 กิโลเมตร เป็นแหล่งน้ำสำคัญสำหรับใช้ในการเกษตร
  • ลำน้ำแม่ตื่น มีต้นกำเนิดจากเทือกเขาขุนตื่น ในตำบลสบโขง ไหลผ่านตำบลอมก๋อย ตำบลยางเปียง ซึ่งมีแม่น้ำต๋อม น้ำแม่หาด และอีกมากมาย ไหลมารวมกันเป็นน้ำแม่ตื่น ไหลสู่ตำบลม่อนจอง และตำบลแม่ตื่น แล้วไหลลงรวมกับแม่น้ำปิงที่จังหวัดตาก มีความยาวประมาณ 200 กิโลเมตร เป็นแหล่งน้ำที่สำคัญของอำเภอ
  • ลำน้ำอื่นๆ เช่น ลำน้ำแม่หาด ลำน้ำเทย ลำน้ำขุนแม่ตื่นน้อย

ทรัพยากรธรณีและป่าไม้
ดินที่พบในอำเภออมก๋อยมีหลายประเภท ลักษณะเนื้อดินมีความอุดมสมบูรณ์ตามธรรมชาติ แตกต่างกันตามชนิดต้นกำเนิดของดินในบริเวณนั้นๆ มักมีหินโผล่กระจัดกระจายทั่วไปตามภูเขา ส่วนป่าไม้ ส่วนใหญ่อำเภอยังมีป่าไม้ประเภทต่างๆ ปกคลุมทั่วไป เช่น ป่าเบญจพรรณ ป่าดงดิบ แต่หลายแห่งมีการทำไร่เลื่อนลอย โดยปราศจากการอนุรักษ์ดินและน้ำ ทำให้เกิดการชะล้างพังทลายของหน้าดิน อำเภออมก๋อยมีการจัดสรรพื้นที่ต่างๆ ดังนี้

  • พื้นที่ป่าสงวนแห่งชาติอมก๋อย พื้นที่ 1,059,860 ไร่ (ร้อยละ 74.66 ของพื้นที่)
  • พื้นที่เขตอนุรักษ์พันธุ์สัตว์ป่า พื้นที่ 337,640 ไร่ (ร้อยละ 23.78 ของพื้นที่)
  • เขตจำแนกเขตถาวร พื้นที่ 16,961 ไร่ (ร้อยละ 0.1 ของพื้นที่)
  • พื้นที่นอกเขตป่าและที่อยู่อาศัย พื้นที่ 5,706 ไร่ (ร้อยละ 0.04 ของพื้นที่)

การคมนาคม

ทางหลวงแผ่นดินหมายเลข 108 ถนนสายหลักสู่อำเภออมก๋อย
อำเภออมก๋อยอยู่ห่างจากตัวจังหวัดเชียงใหม่ 179 กิโลเมตร ใช้เส้นทางรถยนต์ในการติดต่อกับจังหวัดและอำเภอใกล้เคียง มีเส้นทางสำคัญดังนี้

  • ทางหลวงแผ่นดินหมายเลข 108 (อำเภอฮอด - บ้านกิ่วลม)
  • ทางหลวงชนบทหมายเลข 1099 (สายกิ่วลม - อมก๋อย - แม่ตื่น)
  • ทางหลวงชนบทหมายเลข ชม. 5052 (สายอมก๋อย - แม่หลองน้อย)
  • ทางหลวงชนบทหมายเลข ชม. 5101 (สายบ้านโป่ง - แม่ลานน้อย)

ส่วนการขนส่ง มีรถโดยสารประจำทางจากจังหวัดเชียงใหม่มายังอำเภออมก๋อย วันละ 2 เที่ยว และมีรถโดยสารขนาดเล็ก ระหว่างอำเภออมก๋อย - อำเภอฮอด วันละ 3 เที่ยว